μέσα από θεατρικές τεχνικές

Ως ψυχοθεραπευτές/τριες δουλεύουμε, πρωτίστως, με την παρουσία στην ψυχοθεραπευτική συνάντηση.

Ανεξάρτητα από τα μοντέλα ή τις θεωρητικές προσεγγίσεις που ακολουθούμε, η πλήρης, αυθεντική και ουσιαστική παρουσία μας με (και για) το θεραπευόμενο άτομο αποτελεί το βασικότερο εργαλείο μας και απαιτεί την ταυτόχρονη επαφή με το θεραπευόμενο, με τον εαυτό μας, τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις διαθέσεις που εκτυλίσσονται στο δωμάτιο, με τον ίδιο το χώρο και τις διακυμάνσεις του καθώς και τους επιστημονικούς πόρους μας (τεχνικές, θεωρητικές κατασκευές, υποθέσεις).

Σε αυτό το διήμερο εργαστήριο θα αναζητήσουμε τρόπους να ενισχύσουμε τη θεραπευτική μας παρουσία, αναζητώντας δρόμους, τεχνικές και έμπνευση από την τέχνη του θεάτρου. Αξιοποιώντας θεατρικές ασκήσεις που εστιάζουν στην προσοχή, τη μνήμη, την «εποχή» και τον αυτοσχεδιασμό, θα δουλέψουμε έμπρακτα την επαφή μας με το σώμα μας, τον Άλλο και την παρούσα στιγμή.

Συγκεκριμένα θα χρησιμοποιήσουμε την τεχνική Meisner, μια από τις πλέον αναγνωρισμένες τεχνικές υποκριτικής στον κόσμο, η οποία ενεργοποιεί με τον πιο απλό τρόπο την ικανότητα του ηθοποιού να παραμένει ανοιχτός σε ερεθίσματα και συναισθήματα. Μέσα από την πασίγνωστη «άσκηση επανάληψης» θα μάθουμε πώς να επαναφέρουμε την προσοχή και την εστίασή μας στο εδώ και τώρα και πώς να βάζουμε τις προσωπικές προκαταλήψεις μας σε παρένθεση προκειμένου να παραμένουμε όσο πιο αντικειμενικά και ενεργά παρόντες στη θεραπευτική συνάντηση.

– Εισηγητές του σεμιναρίου θα είναι ο σκηνοθέτης Γεράσιμος Αρτελάρης* και ο επιστημονικός υπεύθυνος του Κέντρου Ψυχοθεραπείας Σαΐτα Βαγγέλης Λεμπέσης.

– Η διάρκεια του εργαστηρίου είναι 10 ώρες και θα χωριστεί σε δύο πεντάωρες συναντήσεις το Σάββατο 16/11 και την Κυριακή 17/11.

– Το κόστος συμμετοχής είναι 120€.

*Ο Γεράσιμος ασχολείται με το θέατρο ως ηθοποιός και σκηνοθέτης εδώ και πάνω από 20 χρόνια. Μεταξύ άλλων έχει σκηνοθετήσει τα έργα “Τρωάδες”, “Ο Τρωικός Πόλεμος δεν θα γίνει” και “Δεν
πληρώνω, δεν πληρώνω”. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της ομάδας Pulse, μέσω
της οποίας εξερεύνησε το σωματικό θέατρο και το devised theatre. Αυτή
την περίοδο σκηνοθετεί την ομάδα Not a Cult, βασισμένος στις αρχές του
σωματικού θεάτρου, την τεχνική Meisner και την φωνοκινητική τεχνική
της Natasha Mirny. Εργάζεται κυρίως ως Φυσικός στην δευτεροβάθμια και
τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ασχολείται ερασιτεχνικά με την
αστροφωτογραφία.

The post Workshop: Το θέατρο στην ψυχοθεραπεία appeared first on Σαΐτα Κέντρο Ψυχολογικής Υποστήριξης.

H ανάδυση του εαυτού μέσα από το πλέγμα αλληλεπιδράσεων του βρέφους με το (βασικό) αντικείμενο προσκόλλησης συμβαίνει μέσα από μια σταδιακή και περίπλοκη διυποκειμενική διεργασία που περιλαμβάνει και τα δύο άτομα. Το αναπτυσσόμενο άτομο, στη σταθερή προσπάθειά του να διατηρήσει τον δεσμό με το πρόσωπο προσκόλλησης (καθώς από αυτό εξαρτάται η επιβίωσή του), συλλέγει (με σωματικό, προστοχαστικό τρόπο) ένα πλήθος πληροφοριών σχετικά με την αποκρισιμότητά του προσώπου αυτού στις ανάγκες και διαθέσεις του και κατόπιν τροποποιεί (και πάλι ενστικτωδώς) τη συμπεριφορά και το συναίσθημά του ώστε ο δεσμός να παραμείνει όσο το δυνατό πιο κοντινός και ενεργός (Connors, 2011). Η τροποποίηση αυτή μπορεί να σημαίνει την ανάπτυξη «στρατηγικών» απενεργοποίησης ή υπερενεργοποίησης των συναισθηματικών αντιδράσεων, δηλαδή μιας τάσης είτε το παιδί να αποφεύγει την έκφραση συναισθήματος είτε να την επενδύει με μεγάλη ένταση προκειμένου να προσελκύσει τη φροντίδα. Αυτές οι πρώιμες εμπειρίες σταδιακά εμπεδώνονται (μέσω της επανάληψης και της ανατροφοδότησης) ώστε δημιουργούν σταθερά πρότυπα, τα οποία λειτουργούν ως «εσωτερικά ενεργά μοντέλα» συναισθηματικής απόκρισης που παγιώνονται με το χρόνο και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τον κόσμο και τον εαυτό του μέσα σε αυτόν (Connors, 2011). Αν οι φροντιστές παρέχουν μια σταθερή, συνεπή και συναισθηματικά συντονισμένη παρουσία στο αναπτυσσόμενο άτομο, τότε αυτό μπορεί να δομήσει ένα ασφαλές μοτίβο σχετίζεσθαι, ενώ σε διαφορετική περίπτωση η σχέση με τους φροντιστές μπορεί να βιωθεί ως ασταθής ή αναξιόπιστη, δημιουργώντας τύπους δεσμού που χαρακτηρίζονται ως ανασφαλείς.

Οι άνθρωποι που έρχονται στη θεραπεία πράγματι πολύ συχνά φέρουν διασχεσιακά πρότυπα που προκύπτουν από ανασφαλείς τύπους δεσμού στη διάρκεια της ανάπτυξής τους. Συνήθως τα άτομα αυτά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στις δυνατότητές τους να βιώσουν και να εκφράσουν συναισθήματα, να σκεφτούν και να σχετιστούν που προκύπτουν από την ανεπαρκή δόμηση του εαυτού στο πλαίσιο αυτών των ανασφαλών δεσμών (Wallin, 2007). Η θεραπεία μπορεί να αποτελέσει μια «επανορθωτική εμπειρία» ως προς αυτό το έλλειμμα, δηλαδή ένα πρότυπο ασφαλούς δεσμού μέσα στον οποίο το άτομο θα μπορέσει να στοχαστεί τα βιώματά του από μια ενήλικη προοπτική, να ανασυνθέσει τις προσωπικές του αφηγήσεις και να αναπτύξει τον εσωτερικό μονόλογο που δεν κατάφερε να ολοκληρώσει ως παιδί (Holmes, 1997). Αυτό καθίσταται δυνατό γιατί η ψυχοθεραπευτική σχέση διαθέτει παρόμοια χαρακτηριστικά με αυτά που εντοπίζονται στις πρώιμες βρεφικές προσκολλήσεις. Συγκεκριμένα, ο Mallinkrodt (2010) αναφέρει πως η θεραπευτική σχέση όπως και μια σχέση προσκόλλησης χαρακτηρίζεται από αναζήτηση εγγύτητας, δίνει μια αίσθηση ασύλου αλλά και ασφαλούς βάσης για εξερεύνηση, εγείρει αισθήματα άγχους σε στιγμές αποχωρισμού και τέλος προϋποθέτει την αντίληψη του αντικειμένου προσκόλλησης ως ισχυρότερου ή σοφότερου. Στα πλαίσια αυτού του νέου δεσμού, ο θεραπευτής μπορεί να παρέχει στο θεραπευόμενο την εμπειρία του «κρατήματος» που χρειάζεται προκειμένου να μάθει νέους τρόπους συνδιαλλαγής με τον εαυτό και συναισθηματικής ρύθμισης. Αυτό φυσικά προϋποθέτει τη συνεπή, συνεργατική και συναισθηματικά συντονισμένη επικοινωνία ανάμεσα στα δύο μέλη της θεραπευτικής σχέσης και την ικανότητα του θεραπευτή να κατανοεί την εμπειρία του θεραπευόμενου στο σύνολό της, να εκκινεί διαδικασίες επανόρθωσης όταν η σχέση διαταράσσεται, να στηρίζει τις αναδυόμενες δυνατότητες επικοινωνίας και να θέτει αποτελεσματικά όρια (Wallin, 2007).

Η θεωρία δεσμού παρέχει πολύ σημαντικές ιδέες και κατευθύνσεις για την κατανόηση σχεσιακών φαινομένων, μεταθέτοντας την κατανόηση των δυσλειτουργικών συμπεριφορών από το επίπεδο του χαρακτήρα στο επίπεδο της διασχεσιακής ιστορικότητας, ελαφραίνοντας έτσι το άτομο από βάρος και το στίγμα της ψυχοπαθολογίας. Ωστόσο η κεντρική θέση που αποδίδεται στο ρόλο των πρώιμων μορφών προσκόλλησης ενέχει τον κίνδυνο να μετατεθεί αυτό το βάρος αυτούσιο στις φιγούρες αυτές. Ένα βρέφος, ένα νήπιο, ένα παιδί που δεν έχει αναπτύξει ακόμα τις γνωστικές και συναισθηματικές δυνάμεις που θα το βοηθήσουν να κάνει ανεξάρτητες επιλογές ή κρίσεις, δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνο για τον τρόπο με τον οποίο έμαθε να δομεί τον κόσμο και τον εαυτό του μέσα σε αυτόν. Αντίθετα, ένα ενήλικο άτομο μπορεί και πρέπει να αναλάβει αυτή την ευθύνη, πολύ περισσότερο δε όταν το άτομο αυτό είναι «γονέας», με όλες τις κοινωνικές αναπαραστάσεις και απαιτήσεις που φέρει αυτός ο ρόλος. Ο γονέας κινδυνεύει να θεωρηθεί απόλυτος αυτουργός όλης της δυστυχίας ενός ατόμου, σε όποια φάση της ζωής κι αν βρίσκεται αυτό.

Μια τέτοια στάση ωστόσο μπορεί να μην είναι ιδιαίτερα βοηθητική θεραπευτικά. Η εναπόθεση ευθυνών στους φροντιστές του θεραπευόμενου ατόμου μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να το απαλλάξει από αισθήματα ενοχής και ντροπής σε σχέση με την αυτοβιογραφία του, όμως είναι αμφίβολο κατά πόσο το βοηθάει να κινηθεί προς το μέλλον. Η ψυχοθεραπεία εξάλλου, όπως θυμίζει η Γεωργαντά (2022) αφορά την ελεύθερη επιλογή μιας νέας αφήγησης για το άτομο, τη διερεύνηση και ανάλυση της ιστορίας του όχι με την πρόθεση να απαλλαγεί από ευθύνες που το βαραίνουν αλλά με στόχο τη συνειδητή ανάληψη των ευθυνών που πράγματι του αναλογούν και το αφορούν στο μέλλον. Το παρελθόν, όπως εύστοχα σημειώνει η Κατάκη (1995) μας καθορίζει αλλά δε μας καταδικάζει.

Βιβλιογραφία

Κατάκη, Χ. (1995). Το μωβ υγρό. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Λεμπέσης, Ε. (2019). Ανοίξτε τα τεφτέρια σας [τραγούδι]. Στο Ψαρόσουπα του Γιώργου Λεμπέση. MLK.
Connors, M.E. (2011). Attachment theory: A “secure base” for psychotherapy integration. Journal of Psychotherapy Integration, 21(3), 348-362.
Georganda, E. (2022). Becoming: An existential-developmental understanding of human dilemmas and existential psychotherapy. Existential Analysis, 33(2), 309-323.
Holmes, J. (1997). Attachment, autonomy, intimacy: Some clinical implications of attachment theory. British Journal of Medical Psychology, 70, 231-248.
Mallinckrodt, B. (2010), The psychotherapy relationship as attachment: Evidence and implications. Journal of Social and Personal Relationships, 27(2), 262-270, doi: 10.1177/0265407509360905.
Wallin, D.J. (2007). Attachment in psychotherapy. The Guilford Press.

The post Η θεραπεία ως δεσμός προσκόλλησης appeared first on Σαΐτα Κέντρο Ψυχολογικής Υποστήριξης.

Αντιλαμβάνομαι λοιπόν την ψυχοθεραπεία ταυτόχρονα ως επιστήμη και ως τέχνη, με το θεραπευτή να καλείται να «δημιουργήσει εντός ορίων» (τα όρια εδώ αναφέρονται στις συγκεκριμένες συνθήκες που χαρακτηρίζουν το θεραπευτικό πλαίσιο, στις επιταγές της δεοντολογίας αλλά και στην επιστημονική κατάρτιση του ψυχοθεραπευτή). Οι O’Donohue et al. (2006) προτείνουν τον αγγλικό όρο craft έναντι του art για να περιγράψουν αυτό το συνδυασμό επιστημονικότητας και δημιουργικότητας ή ταλέντου, τονίζοντας την επάρκεια και την πρακτικότητα που φέρει η συγκεκριμένη αγγλική λέξη. Στα νέα ελληνικά και οι δύο λέξεις αποδίδονται με τον όρο «τέχνη», θολώνοντας κάπως τις λεπτές αποχρώσεις και την ισορροπία που απαιτείται όταν μιλάμε για την ψυχοθεραπεία. Προσωπικά, όταν κάνω λόγο για τέχνη, εννοώ αυτό που αποδίδεται καλύτερα με την αγγλική λέξη «craft».

Αν η ζωγραφική είμαι μια οπτική τέχνη, η μουσική ηχητική και η λογοτεχνία αφηγηματική, η ψυχοθεραπεία είναι μια τέχνη σχεσιακή. Αυτό σημαίνει πως η λειτουργία της αφορά πάντα σε μία σχέση, και τα αποτελέσματά της επέρχονται διαμέσου αυτής. Είναι γνωστή η αποστροφή του Yalom πως «η σχέση θεραπεύει, η σχέση θεραπεύει, η σχέση θεραπεύει» (2010), η οποία υποστηρίζεται διαχρονικά από μελέτες που επιβεβαιώνουν πως, ανεξάρτητα από τη μέθοδο ψυχοθεραπείας, η «θεραπευτική συμμαχία» είναι σταθερά ένας από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες της θετικής αλλαγής (π.χ. Wampold, 2015, Weinberger, 1994). Φυσικά, δεν είναι δυνατό να αναλύσουμε σε λίγες γραμμές τους μηχανισμούς και τις σημασιοδοτήσεις της θεραπευτικής σχέσης. Αρκεί ίσως να την περιγράψουμε ως ένα συνδιαλλεκτικό και διυποκειμενικό πεδίο (Strupp, 2008) μέσα στο οποίο θεραπευτής και θεραπευόμενος όχι μόνο αλληλοεπιδρούν, αλλά εμβυθίζονται δημιουργώντας μαζί ένα νέο, μοναδικό πλαίσιο συν-ύπαρξης. Έτσι συμπεριλαμβάνει τόσο την αυθεντική συνάντηση στο εδώ και τώρα, όσο και έναν πλούτο διεργασιών σε ενδοψυχικό και διυποκειμενικό επίπεδο που μπορεί να υπερβαίνουν τα χωρο-χρονικά όρια της συνεδρίας (Yotsidi & Kounenou, 2021).

Ο τρόπος που αντιλαμβάνομαι τη σχέση μέσα στη θεραπεία αντλεί από τις σχεσιακές αντιλήψεις της σχολής των αντικειμενοτρόπων σχέσεων, που έστρεψε το ενδιαφέρον της στην ανάδυση του βρεφικού ψυχισμού μέσα από τη σχέση με το περιβάλλον του, βάζοντας τα θεμέλια για την κατανόηση του Εαυτού ως μια πρωτίστως σχεσιακή διεργασία (Kanzer, 1979). Ως δυναμική και συνεχής διαδικασία δόμησης του Εαυτού, είναι σαφές πως το σχετίζεσθαι δεν αποτελεί μόνο ένα εργαλείο μέσα από το οποίο ενεργεί η ψυχοθεραπεία, αλλά και το αντικείμενό πάνω στο οποίο επενεργεί: μια οντολογική σταθερά, μέσα και προς την οποία δομείται, λειτουργεί και εργάζεται το εγχείρημα της ψυχοθεραπείας.

Βιβλιογραφία

Bresnahan, A. (2015). Improvisation in the arts. Philosophy Compass, 10(9), 573–582. https://doi.org/10.1111/phc3.12251.
Kanzer, M. (1979). Object relations theory: An introduction. Journal of the American Psychoanalytic Association, 27(2), 313–325. https://doi.org/10.1177/000306517902700201.
O’Donohue, W. T., Cummings, N. A., & Cummings, J. L. (2006). The art and science of psychotherapy. In Clinical strategies for becoming a master psychotherapist. essay, Elsevier Academic Press.
Strupp, H. H. (2008). Implication of the empirically supported treatment movement for psychoanalysis. Psychoanalytic Dialogues, 11, 605–619. https://doi.org/10.1080/10481881109348631.
Wampold, B. E. (2015). How important are the common factors in psychotherapy? an update. World Psychiatry, 14(3), 270–277. https://doi.org/10.1002/wps.20238.
Weinberger, J. (1993). Common factors in psychotherapy. Comprehensive Handbook of Psychotherapy Integration, 43–56. https://doi.org/10.1007/978-1-4757-9782-4_4.
Yotsidi, V., & Kounenou, K. (2021). The therapeutic relationship in psychodynamic counselling and psychotherapy: contemporary clinical and empirical data. Psychology: the Journal of the Hellenic Psychological Society, 26(2), 32-52. doi:https://doi.org/10.12681/psy_hps.26886.

The post Η ψυχοθεραπεία ως σχεσιακή τέχνη appeared first on Σαΐτα Κέντρο Ψυχολογικής Υποστήριξης.

Αρχικά, καθώς η ύπαρξη είναι αναγκαστικά ενσώματη, η παρατήρηση μπορεί να ξεκινήσει από το ίδιο το πάσχον σώμα: σε τι βαθμό το πάσχον άτομο βιώνει το σώμα του ως μια ανοιχτή διαλεκτική σχέση ανάμεσα στο άτομο και τον κόσμο (Kemp, 2009), και σε τι βαθμό περιορίζεται στην αντικειμενοποιημένη μορφή του, δηλαδή ως ένα σώμα-αντικείμενο το οποίο δίνεται στο άτομο (και στους άλλους) προς παρατήρηση, σχολιασμό ή χειρισμό; Σύμφωνα με τον Boss (1975, σε Kemp, 2009), οφείλουμε να κατανοήσουμε την παθολογία στο μέτρο που περιορίζει την ελευθερία του ατόμου να «σωμάται εμπρός», δηλαδή να βιώνει τον κόσμο με τον πληρέστερο τρόπο που του επιτρέπει η φυσιολογία του. Το άτομο είναι υγιές στο μέτρο που παραμένει ανοιχτό προς τον κόσμο και η προθετικότητά του στρέφεται έξω από αυτό, ενώ αντίθετα νοσεί στο μέτρο που η ελευθερία του περιορίζεται και οι δυνατότητές του να αλληλεπιδρά με τον κόσμο λιγοστεύουν. Έτσι, όπως παρατηρεί ο Kemp (2009), το σώμα του εθισμού είναι ένα σώμα κλεισμένο στο σώμα του, ένα σώμα αντικείμενο του εαυτού του, αυτοαναφορικό και κλειστό προς τον κόσμο. Η αποφυγή του πόνου και η αναζήτηση της απόλαυσης, οι σωματικές αισθήσεις, γίνονται για το εθισμένο άτομο αυτοσκοπός καθώς το σώμα εισβάλλει στη συνείδησή του και την κατακλύζει, αποφεύγοντας τις προθετικές διαφυγές προς έναν κόσμο γεμάτο με πιθανές πηγές νοήματος. Αντίστοιχα το σώμα των σεξουαλικών διαταραχών μπορεί να γίνει αντιληπτό σαν ένα σώμα κλειστό προς τον Άλλο, ένα σώμα του οποίου οι δυνατότητες ανοίγματος προς τον κόσμο έχουν διαταραχθεί εξαιτίας ποικίλων παραγόντων, με αποτέλεσμα το άτομο να δυσκολεύεται να απολαύσει τη σεξουαλικότητά του και να μετέχει σε αυτή ως βιούμενο και όχι αντικειμενοποιημένο σώμα (Pangallo, 2022).

Καθώς το σώμα δημιουργεί τον κόσμο στη σχέση του μαζί του, όπως υπαινίσσεται ο Merleau-Ponty (2005), ο κόσμος καθίσταται ιδιόκοσμος, δηλαδή αποτελεί μέρος και έκφραση της μοναδικής εμπειρίας του κάθε ατόμου. Έτσι, δουλεύοντας υπαρξιακά, διερωτόμαστε για τον κόσμο του υποφέροντος ατόμου σαν να επρόκειτο για ένα μέρος πρωτόγνωρο και ξέχωρο από τον κόσμο στον οποίο ζούμε εμείς. Πόσο πλούσιος, κινητικός, ανοιχτός, διαλλακτικός, πολυποίκιλος, χρωματιστός ή νοηματογόνος είναι ο κόσμος που βιώνει το άτομο; Τι είδους πράγματα τον γεμίζουν και τι είδους όντα τον κατοικούν; Και πώς σχετίζεται ο κόσμος του ατόμου με το πάθος του; Για παράδειγμα, ο Kemp (2011) υποστηρίζει πως ο κόσμος του εθισμού είναι ένας κόσμος ασφυκτικά περιορισμένος και ως εκ τούτου η διεύρυνσή του αποτελεί καίριο στοιχείο της αποκατάστασης στην υγεία. Αντίστοιχα θα μπορούσαμε να υποθέσουμε πως ο κόσμος των σεξουαλικών διαταραχών είναι ένας κόσμος όπου ο Άλλος μπορεί να βιώνεται ως φορέας πόνου, αγωνίας ή στρες – και έτσι η αποκατάσταση του βιώματος του Άλλου ως απολαυστικού ετέρου μπορεί να αποτελεί κομμάτι της θεραπείας.

Το σημαντικό εδώ είναι πως, αντιμετωπίζοντας τον εθισμό και τις σεξουαλικές διαταραχές υπό το πρίσμα του υπαρξισμού και μεταθέτοντας έτσι το ενδιαφέρον μας στις οντολογικές διαστάσεις του ενσώματου (embodiment) και της εκκοσμίκευσης (worlding), ανοίγουμε τη θεραπευτική πρακτική σε οδούς που υπερβαίνουν τους διαγνωστικούς διαχωρισμούς και επιστρέφουν στο άτομο ως μοναδικό φορέα του νοήματος της κατάστασής του και των δυνατοτήτων του.Μια υπαρξιακή οπτική δεν αφορά μόνο στο θεραπευόμενο αλλά εμπεριέχει και το θεραπευτή: και αυτός είναι ένα πρόσωπο που βιώνει ενσώματα και δομεί τον κόσμο του και μόνο ως τέτοιο έρχεται να συναντήσει το υποφέρον άτομο που έρχεται για βοήθεια. Αν όμως ο θεραπευτής είναι πρώτα και κύρια ένα πρόσωπο, ή ίσως ένας (ιδιό)κοσμος και όχι ο φορέας μιας ασφαλούς γνώσης ή θεραπείας όπως στο βιοϊατρικό μοντέλο, τότε πώς μπορεί να έχει μια αντικειμενική αντιμετώπιση απέναντι στο θεραπευόμενο; Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορεί, ή τουλάχιστον όχι εντελώς. Αντ’ αυτού φέρει τις δικές του αναπαραστάσεις και ιδέες καθώς και την κληρονομιά του πολιτισμικού του πλαισίου, δημιουργώντας έτσι μια σύνθεση ιδεών, προκαταλήψεων και εσωτερικευμένων μύθων τόσο προσωπικών όσο και συλλογικών. Κάποιοι από τους μύθους αυτούς μπορεί να είναι κατάλοιπα των ηθικολογικών αντιλήψεων που συνέδεαν το προσωπικό υποφέρειν με ελαττώματα στο ηθικό/ψυχολογικό επίπεδο, όπως για παράδειγμα η γενικευμένη πεποίθηση πως οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν προβλήματα εθισμού είναι άκρατα ηδονιστές, αδύναμοι ψυχικά, με ροπή προς την παραβατικότητα (Brener et al., 2010). Κάποιοι άλλοι μπορεί να σχετίζονται με το ιατρικό μοντέλο, που ενώ σηματοδότησε μια πρόοδο σε σχέση με το στίγμα των ψυχολογικών καταστάσεων, δημιούργησε αντιλήψεις που μπορεί να αποβούν ιδιαίτερα περιοριστικές, όπως ότι ο εθισμός (ή/και οι σεξουαλικές διαταραχές) εδράζονται αποκλειστικά στο σώμα, ότι μπορούν να αντιμετωπιστούν με μονομερείς θεραπείες ή ότι το άτομο πάντα θα καταλήγει δέσμιο της βιολογικής του μοίρας (Smith-Pickard, 2004). Η ύπαρξη ορισμένων προκαταλήψεων στα θέματα που εξετάζουμε είναι βέβαια μια λογική και σε μεγάλο βαθμό αναπόφευκτη πραγματικότητα. Στο επίπεδο που τα φαινόμενα (ψυχολογικά, κοινωνικά, πολιτικά κλπ.) οργανώνονται σε κατηγορίες, η ίδια η πράξη της κατηγοριοποίησης προϋποθέτει τον εντοπισμό, την ανάδειξη ή ορισμένες φορές την κατασκευή ομοιοτήτων που είναι αναγκαίες προκειμένου να δομηθούν τα διάφορα υποσύνολα και τελικά αποκρυσταλλώνονται σε αναπαραστάσεις, περισσότερο ή λιγότερο ακριβείς, οι οποίες όμως πάντα διαστρεβλώνουν το μερικό προκειμένου να χωρίς στο γενικό (Lepore & Brown, 1997). Η προσέγγιση του ατόμου ως τέτοιου (ως μη-αναγνώγιμης μερικότητας δηλαδή) που προϋποθέτει η υπαρξιακή στάση, μπορεί να μας προστατεύσει σε ένα βαθμό από αυτές τις στρεβλώσεις. Παρόλα αυτά, δεν είναι δυνατό να τις αφαιρέσει εντελώς – και αυτό επειδή οι προκαταλήψεις δεν έχουν να κάνουν μόνο με νοητικά σχήματα που εύκολα μπορούν να γίνουν αντικείμενα κριτικής και αμφισβήτησης, αλλά και με συναισθηματικές τάσεις, αξιακές επιλογές, βαθύτερες ανάγκες και βιώματα των υποκειμένων της συνάντησης. Προσεγγίζω υπαρξιακά, σημαίνει να είμαι ενήμερος αυτών των προσωπικών (σ)τάσεων.

Βιβλιογραφία

Brener, L., von Hipel, W., von Hipel, C., Resnick, I., & Treloar, C. (2010). Perceptions of discriminatory treatment by staff as predictors of drug treatment completion: utility of a mixed methods approach. Drug Alcohol Review, 29(5), 491-497. doi: 10.1111/j.1465-3362.2010.00173.x.
Kemp, R. (2009). The Lived-Body of Drug Addiction. Existential Analysis, 20(1), 120-132.
Kemp, R. (2011). The Worlding of Addiction. Humanistic Psychologist, 39, 338-347.
Lepore, L., & Brown, R. (1997). Category and Stereotype Activation: Is Prejudice Inevitable? Journal of Personality and Social Psychology, 72(2), 275-287.
Merleau-Ponty, M. (2005). Phenomenology of perception. Routledge.
Pangallo, M. (2022). Sex and Embodiment. SHIPS. https://www.shipspsychology.com.au/blog/sex-and-embodiment
Smith-Pickard, P. (2004). The Locus of Addiction. Existential Analysis, 15(1), 55-72.

The post Σωματικά πάθη στην υπαρξιακή θεραπεία appeared first on Σαΐτα Κέντρο Ψυχολογικής Υποστήριξης.

Το περιγεννητικό πένθος μπο Ως αποβολή ορίζεται η αυτόματη διακοπή μιας εγκυμοσύνης πριν την εικοστή εβδομάδα της κύησης (στη μεγαλύτερη πλειοψηφία τους συμβαίνουν μέχρι τη 12η εβδομάδα) και πρόκειται για ένα φαινόμενο πολύ πιο κοινό απ’ όσο πιστεύουμε. Περίπου το 15% όλων των κλινικά διαγνωσμένων κυήσεων καταλήγουν σε αποβολή, όμως υπάρχουν πολύ περισσότερες εγκυμοσύνες που αποτυγχάνουν πριν καν γίνουν αντιληπτές. Τελικά, μόλις το 30% των συλλήψεων καταλήγει σε μια υγιή γέννα.

Αν και η αντίδραση σε μια αποβολή επηρεάζεται από μια σειρά από καθοριστικούς παράγοντες (ιδιοσυγκρασιακούς, περιστασιακούς, κοινωνικούς, ψυχολογικούς), Η απώλεια μιας εγκυμοσύνης αποτελεί κατά κανόνα αποτελεί ένα τραυματικό γεγονός. Ειδικά στις περιπτώσεις καθ’ έξιν αποβολών, δηλαδή όταν μιλάμε για περισσότερες από δύο συνεχόμενες αποτυχημένες κυήσεις, η συναισθηματική αντίδραση μπορεί να είναι συγκλονιστική και να έχει μακρόχρονο και σημαντικό αντίκτυπο στη γυναίκα, το ζευγάρι και την οικογένεια. 

Τα συναισθήματα που ανακύπτουν κατά τη διάρκεια της περιγεννητικής περιπέτειας είναι έντονα και δύσκολα και προσομοιάζουν με οποιοδήποτε άλλο πένθος, μπορεί να έχουν όμως μια ιδιαίτερη χροιά εξαιτίας της ιδιαίτερης φύσης αυτού που χάθηκε.

Η γυναίκα μπορεί να κατακλύζεται από θυμό, χωρίς να ξέρει πάντοτε με ποιον θα πρέπει να θυμώσει. Μπορεί να ξεσπάσει στο γιατρό της, το σύζυγό της ή την οικογένεια της, ενώ μπορεί να έχει οργισμένες αντιδράσεις σε περιπτώσεις που υπό άλλες συνθήκες δεν θα την επηρέαζαν ιδιαίτερα. Το πιο πιθανό βέβαια, είναι να θυμώσει με τον εαυτό της. Τα συναισθήματα ενοχής εξάλλου είναι ο κανόνας σε αυτή την περίπτωση. Η γυναίκα κατηγορεί τον εαυτό της για την “αποτυχία”, πιστεύει πως ευθύνεται η ίδια για ό,τι της συνέβη και μπορεί να αισθάνεται κακή, ελλιπής, ανάξια ή άχρηστη.   Πολύ συχνά νιώθει έντονη θλίψη , που μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους: μπορεί να ξεσπάει συχνά σε κλάματα ή να περνάει μεγάλες περιόδους σιωπής, να κλείνεται στον εαυτό της και να κάνει απαισιόδοξες ή και αυτοκαταστροφικές σκέψεις. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να κάνει κάποια απόπειρα αυτοτραυματισμού ή και αυτοκτονίας. Συχνά, νιώθει έντονο άγχος ή φόβο, ακόμα κι αν η δεν μπορεί να προσδιορίσει τι ακριβώς την αγχώνει. Μπορεί τέλος να αισθάνεται έντονη κούραση χωρίς εμφανή λόγο, να δυσκολεύεται στη συγκέντρωση, ή να χάσει την όρεξή της για πράγματα που της έδιναν χαρά. Όπως είναι κατανοητό, η κοινωνική συμπεριφορά της γυναίκας είναι πιθανό να επηρεαστεί αισθητά. Κατά τη διάρκεια του πένθους μπορεί να αποφεύγει τις κοινωνικές δραστηριότητες και τις οικογενειακές συγκεντρώσεις, ιδιαίτερα όταν περιλαμβάνουν παιδιά και μητέρες. 

Βλέπουμε λοιπόν ότι η περίοδος μετά από μια αποβολή μπορεί να έχει όλα τα χαρακτηριστικά μιας σοβαρής ψυχολογικής πάθησης όπως η κατάθλιψη, η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή ή η διαταραχή μετατραυματικού στρες. Κάποιες έρευνες μάλιστα δείχνουν ότι αυτή η περίοδος μπορεί να διαρκέσει μέχρι και τρία χρόνια ή και περισσότερο, ενώ οι γυναίκες που έχουν βιώσει μία ή περισσότερες αποβολές είναι πιθανότερο να εμφανίσουν επιλόχειο κατάθλιψη όταν τελικά καταφέρουν να γεννήσουν. Τα συμπτώματα αυτά, όσο επώδυνα κι αν είναι, δεν πρέπει να θεωρούνται υπερβολικά, άκαιρα ή νοσηρά – πρόκειται για φυσιολογικές αντιδράσεις στην απώλεια που βιώνει η γυναίκα, ενισχυμένες από τις επίπονες ορμονικές αλλαγές που επισυμβαίνουν στο σώμα της. 

Φυσικά θα ήταν μεγάλο λάθος να υποθέσουμε πως μια τόσο έντονη ψυχολογικά εμπειρία αφορά μόνο την γυναίκα που έχασε την εγκυμοσύνη. Αντίθετα, η ψυχολογική επιβάρυνση αφορά άμεσα όλο το περιβάλλον της – το σύντροφό της, την πατρική της οικογένεια ή ακόμα και το κοινωνικό της περιβάλλον. Η σεξουαλική ζωή του ζευγαριού αλλάζει, η εμπιστοσύνη κλονίζεται, η αλληλοστήριξη δοκιμάζεται, τα παλιά οικογενειακά ζητήματα  ή οι προβληματικές δυναμικές αναδύονται, τα πάντα ανακινούνται και αλλάζουν από το ωστικό κύμα του πένθους που σαρώνει το οικογενειακό σύστημα. Έτσι, η περίοδος που ακολουθεί μια αποβολή μπορεί να επιφέρει πολύ περισσότερες δυσκολίες και μεταβολές από αυτές που πιθανώς να περιμένουμε αρχικά.     

Παρόλο όμως που η εμπειρία της αποτυχημένης εγκυμοσύνης μπορεί να είναι εξαιρετικά επίπονη για όλους τους εμπλεκόμενους, δεν τυγχάνει πάντοτε εξίσου σοβαρής αντιμετώπισης. Ένας από τους λόγους είναι ότι οι γυναίκες διστάζουν να μοιραστούν τα συναισθήματα και τις εμπειρίες τους σχετικά με το θέμα. Αυτό συμβαίνει εν μέρει επειδή στην κοινωνία μας η γονιμότητα έχει αναχθεί σε απόλυτο ιδανικό κι έτσι οι δυσκολίες σε αυτόν τον τομέα θεωρούνται συχνά ταμπού, επισύρουν στίγμα ή προξενούν ντροπή στη γυναίκα. 

Ένας άλλος παράγοντας είναι το ιδιαίτερο είδος της απώλειας: Το έμβρυο που χάθηκε δεν αντιμετωπίζεται πάντα ως υπαρκτό αντικείμενο  καθώς η γυναίκα δεν έχει αποκτήσει μαζί του τις εμπειρίες που συνήθως στοιχειοθετούν έναν ισχυρό δεσμό. Έτσι, η σύνδεση με το έμβρυο συχνά παραγνωρίζεται και το περιβάλλον μπορεί να μην κατανοεί το πένθος. Ωστόσο ο συναισθηματικος δεσμός ανάμεσα στη γυναίκα και το έμβρυο είναι υπαρκτός από τις πρώτες κιόλας μέρες της κύησης. Επιπλέον, μετά από μια αποβολή η γυναίκα δεν πενθεί μόνο το χαμένο έμβρυο αλλά και την αναδυόμενη ταυτότητά της ως μητέρας, τις φαντασιώσεις της σχετικά με τη μητρότητα, ή ακόμα και την ελπίδα ότι θα αποκτήσει κάποτε ένα μωρό. 

Η αντιμετώπιση της οικογένειας από το ιατρικό σύστημα πολλές φορές μπορεί να επιδεινώσει αντί να βοηθήσει τα αισθήματα μοναξιάς και εγκατάλειψης που νιώθει η γυναίκα. Στις μέρες μας η επιστήμη μπορεί να βοηθήσει ζευγάρια που δυσκολεύονται να κυοφορήσουν μέσα από τις επιλογές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής που παρέχει. Ωστόσο αυτή η δυνατότητα πολλές φορές δημιουργεί επιπλέον άγχος και επιβάρυνση στους επίδοξους γονείς, καθώς πρόκειται για μια ψυχολογικά επίπονη και ιδιαίτερα δαπανηρή διαδικασία με αβέβαιη διάρκεια και αποτελέσματα. Επιπλέον, οι δυνατότητες της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής μπορεί να λειτουργήσουν σαν ένας έμμεσος τρόπος να αποφύγουμε τον ψυχικό πόνο και το πένθος εστιάζοντας σε μια λύση που μπορεί να μοιάζει με πανάκεια ενώ δεν είναι.  

Ποιά είναι λοιπόν η κατάλληλη αντιμετώπιση μιας τόσο περίπλοκης και επώδυνης κατάστασης; Όπως και με τις περισσότερες περιπτώσεις ψυχικού πόνου, προέχει να προσφέρουμε χώρο, χρόνο και κατανόηση πριν αρχίσουμε να προσφέρουμε λύσεις. Αν θέλουμε να βοηθήσουμε τη γυναίκα που πενθεί και το σύστημά της, οφείλουμε να ακούσουμε και να αντέξουμε τα δύσκολα συναισθήματα και τις παράλογες σκέψεις που μπορεί να εκφράσουν. Οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε το θέμα με ειλικρίνεια και ψυχραιμία, χωρίς φόβο και χωρίς την απαίτηση για μια γρήγορη επαναφορά στη λειτουργικότητα και την υγεία. 

Και φυσικά, οφείλουμε στον εαυτό μας ή στους αγαπημένους μας να αναζητήσουμε τη βοήθεια που έχουμε ανάγκη. 

The post Περιγεννητικό πένθος: χάνοντας το ανύπαρκτο appeared first on Σαΐτα Κέντρο Ψυχολογικής Υποστήριξης.